Thời tiết giao mùa với sự thay đổi thất thường về nhiệt độ, độ ẩm là điều kiện thuận lợi để virus, vi khuẩn phát triển và lây lan, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh đường hô hấp ở trẻ em.
Do hệ hô hấp chưa phát triển hoàn thiện, đường thở còn nhỏ và sức đề kháng chưa đầy đủ, trẻ dễ mắc các bệnh như viêm mũi, viêm họng, viêm phế quản, viêm phổi. Để bảo vệ sức khỏe của trẻ, cha mẹ cần chủ động chăm sóc đường hô hấp đúng cách, đồng thời nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đi khám kịp thời.
Theo TS.BS Ninh Quốc Đạt, Trưởng khoa Hô hấp, Bệnh viện Nhi Hà Nội, chăm sóc đường hô hấp cho trẻ cần được thực hiện thường xuyên, kết hợp giữa vệ sinh cá nhân, giữ môi trường sống trong lành, dinh dưỡng hợp lý và phòng tránh các tác nhân gây bệnh. Đây là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ niêm mạc đường hô hấp và hỗ trợ cơ thể trẻ chống lại các tác nhân gây nhiễm khuẩn.
Vệ sinh mũi đúng cách, tránh lạm dụng nước muối sinh lý
Mũi là cửa ngõ đầu tiên của đường hô hấp, có vai trò lọc bụi bẩn và ngăn chặn một phần tác nhân gây bệnh từ môi trường. Khi trẻ có dịch mũi, cha mẹ có thể sử dụng dung dịch nước muối sinh lý 0,9% phù hợp để làm sạch, hỗ trợ làm loãng dịch nhầy. Sau khi nhỏ, có thể hướng dẫn trẻ lớn xì mũi nhẹ nhàng từng bên; với trẻ nhỏ chưa biết xì mũi, chỉ sử dụng dụng cụ hút mũi chuyên dụng khi cần thiết và thao tác nhẹ nhàng. Cha mẹ nên sử dụng khăn giấy mềm, dùng một lần để lau dịch mũi cho trẻ; vệ sinh tay trước và sau khi chăm sóc. Không nên hút mũi quá mạnh hoặc lạm dụng việc nhỏ, rửa mũi nhiều lần khi không cần thiết vì có thể gây kích ứng, ảnh hưởng đến lớp chất nhầy bảo vệ tự nhiên của niêm mạc mũi. Tuyệt đối không nhỏ nước ép tỏi, hành, nước lá hoặc các dung dịch tự pha vào mũi trẻ.
Việc chăm sóc đường hô hấp khoa học mang lại nhiều lợi ích cốt lõi cho sức khỏe và sự phát triển của trẻ (Ảnh: Sở Y tế Hà Nội)
Giữ môi trường sống trong lành, bảo vệ trẻ khi ra ngoài
Không gian sinh hoạt của trẻ cần được giữ sạch sẽ, thông thoáng, hạn chế bụi bẩn, nấm mốc và các yếu tố gây kích ứng đường hô hấp. Gia đình không hút thuốc lá trong nhà hoặc gần trẻ; thường xuyên vệ sinh đồ dùng, chăn màn, đồ chơi và những bề mặt trẻ hay tiếp xúc. Khi sử dụng điều hòa, cần vệ sinh thiết bị định kỳ, tránh để luồng gió thổi trực tiếp vào người trẻ và duy trì nhiệt độ phù hợp với thời tiết. Khi ra ngoài, đặc biệt tại nơi đông người hoặc khu vực có nhiều khói bụi, cha mẹ nên cho trẻ đeo khẩu trang phù hợp với độ tuổi và kích cỡ. Cần mặc quần áo phù hợp, giữ ấm khi trời lạnh hoặc nhiệt độ thay đổi đột ngột, nhưng không mặc quá nhiều lớp khiến trẻ nóng, đổ mồ hôi. Khi trẻ ra mồ hôi, cần lau khô và thay quần áo ẩm để tránh nhiễm lạnh.
Rửa tay thường xuyên, hạn chế tiếp xúc với nguồn lây
Virus, vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp có thể lây truyền qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc qua bàn tay và các bề mặt có chứa mầm bệnh. Vì vậy, cha mẹ cần hướng dẫn trẻ rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi vui chơi và khi trở về nhà. Người chăm sóc cũng cần vệ sinh tay trước khi cho trẻ ăn, bú hoặc thực hiện các thao tác vệ sinh mũi họng.
Trong thời điểm giao mùa, nên hạn chế đưa trẻ đến nơi đông người khi không cần thiết, tránh để trẻ tiếp xúc gần với người đang có biểu hiện ho, sốt, sổ mũi. Khi trẻ mắc bệnh, cần thực hiện các biện pháp vệ sinh và phòng lây nhiễm phù hợp, không để trẻ dùng chung cốc uống nước, khăn mặt hoặc đồ dùng cá nhân với người khác.
Dinh dưỡng đầy đủ, tăng cường sức khỏe cho trẻ
Chế độ dinh dưỡng cân đối giúp trẻ phát triển thể chất và duy trì hoạt động của hệ miễn dịch. Với trẻ dưới 6 tháng tuổi, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng phù hợp; nên duy trì nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu nếu không có chống chỉ định. Với trẻ lớn hơn, cần bảo đảm khẩu phần đa dạng, có đủ các nhóm thực phẩm như tinh bột, chất đạm, chất béo, rau xanh và trái cây. Cha mẹ nên lựa chọn thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất như vitamin A, vitamin C, kẽm, sắt từ rau xanh, trái cây, thịt, cá, trứng và các thực phẩm phù hợp với độ tuổi. Cho trẻ uống đủ nước theo nhu cầu; khi trẻ bị ốm, cần điều chỉnh chế độ ăn, uống phù hợp với khả năng tiếp nhận. Không tự ý bổ sung vitamin, khoáng chất hoặc các sản phẩm được quảng cáo tăng sức đề kháng khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.
Bên cạnh dinh dưỡng, trẻ cần được ngủ đủ giấc, vận động phù hợp với độ tuổi và tiêm chủng đầy đủ theo lịch. Tiêm vắc xin, trong đó có vắc xin phòng cúm mùa theo khuyến cáo, là biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa một số bệnh truyền nhiễm đường hô hấp.
Tránh những sai lầm khi chăm sóc đường hô hấp
Một số thói quen chăm sóc tưởng như có lợi nhưng có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ. Cha mẹ không nên dùng miệng trực tiếp hút mũi cho trẻ vì có nguy cơ lây truyền vi sinh vật từ người lớn sang trẻ. Không tự ý sử dụng thuốc kháng sinh, thuốc ho, thuốc nhỏ mũi hoặc các bài thuốc dân gian khi chưa được bác sĩ hướng dẫn. Đặc biệt, không nhỏ các loại nước ép, tinh dầu hoặc dung dịch không dành cho mũi vào đường hô hấp của trẻ.
Khi trẻ bị ốm, không nên kiêng tắm tuyệt đối. Có thể vệ sinh cơ thể bằng nước ấm trong phòng kín gió, thao tác nhanh và lau khô ngay sau đó nếu tình trạng sức khỏe của trẻ cho phép. Việc giữ ấm cần phù hợp với thời tiết, tránh ủ trẻ quá mức gây nóng và đổ mồ hôi.
Nhận biết sớm dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đi khám
Cha mẹ cần theo dõi nhịp thở, khả năng ăn uống, bú và mức độ tỉnh táo của trẻ. Khi trẻ có biểu hiện thở nhanh, khó thở, thở rít, thở gắng sức, co kéo lồng ngực, môi hoặc đầu chi tím tái, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Những dấu hiệu như trẻ li bì, khó đánh thức, co giật, bỏ bú hoặc không uống được cũng cần được xử trí y tế khẩn cấp.
Ngoài ra, trẻ sốt kéo dài, ho tăng lên, tình trạng bệnh không cải thiện hoặc có biểu hiện nặng hơn sau một thời gian tưởng như đã khỏi cũng cần được thăm khám. Không nên tự chẩn đoán hoặc chờ đợi khi trẻ xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, đặc biệt với trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và trẻ có bệnh lý nền.
Chăm sóc đường hô hấp cho trẻ không chỉ thực hiện khi trẻ mắc bệnh mà cần trở thành thói quen hằng ngày của mỗi gia đình. Trong thời điểm giao mùa, cha mẹ cần chú ý giữ môi trường sống sạch, vệ sinh tay và mũi đúng cách, bảo đảm dinh dưỡng, tiêm chủng đầy đủ và theo dõi sát các biểu hiện sức khỏe của trẻ. Khi có dấu hiệu bất thường, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám, tư vấn và điều trị kịp thời, không tự ý áp dụng các biện pháp chăm sóc chưa được kiểm chứng.