Bạch biến là bệnh da mất sắc tố mắc phải, xảy ra khi các tế bào hắc tố bị hệ miễn dịch của chính cơ thể tấn công và phá hủy. Dù không gây nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng, căn bệnh này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngoại hình, tâm lý và chất lượng cuộc sống của người bệnh nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Thị Thu Hiền, Trưởng Khoa Điều trị bệnh da tổng hợp, Trưởng Nhóm chuyên môn Bạch biến và Bệnh da giảm sắc tố, Bệnh viện Da liễu Trung ương, bạch biến là bệnh lý có cơ chế tự miễn phức tạp, đồng thời liên quan đến nhiều yếu tố khác như di truyền, stress kéo dài, stress oxy hóa, tiếp xúc hóa chất độc hại hoặc sự hiện diện của các bệnh tự miễn khác.
Bệnh không lây nhưng gây gánh nặng tâm lý lớn
Biểu hiện điển hình của bạch biến là sự xuất hiện các dát hoặc mảng da mất sắc tố màu trắng sữa hoặc trắng hoàn toàn, có ranh giới rõ với vùng da lành chung quanh. Các tổn thương thường không đau, không ngứa, không bong vảy và không gây teo da.
Tuy nhiên, bệnh rất dễ bị nhầm lẫn với một số tình trạng giảm sắc tố khác như lang ben, giảm sắc tố sau viêm, các bệnh giảm sắc tố bẩm sinh hoặc một số bệnh lý da hiếm gặp. Vì vậy, khi xuất hiện những đốm trắng bất thường trên da, người dân nên đến các cơ sở chuyên khoa da liễu để được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu như soi đèn Wood, dermoscopy hoặc sinh thiết da nếu cần thiết.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Thị Thu Hiền cho biết, một trong những hiểu lầm phổ biến nhất hiện nay là cho rằng bạch biến là bệnh truyền nhiễm.
Thực tế, bạch biến không do vi khuẩn, virus hay nấm gây ra nên không thể lây lan qua tiếp xúc, ăn uống hoặc sinh hoạt chung. Người bệnh hoàn toàn có thể học tập, làm việc và sinh hoạt bình thường mà không gây bất kỳ nguy cơ nào cho người chung quanh.
Tuy nhiên, tác động của bệnh lại không chỉ dừng ở những tổn thương trên da. Nhiều nghiên cứu cho thấy gánh nặng tâm lý ở bệnh nhân bạch biến có thể tương đương với những người mắc các bệnh lý nghiêm trọng khác. Sự thay đổi ngoại hình khiến nhiều người mất tự tin, thu mình trong giao tiếp, ảnh hưởng đến cơ hội học tập, việc làm và các mối quan hệ xã hội.
Bên cạnh đó, vùng da mất sắc tố không còn lớp melanin bảo vệ nên trở nên nhạy cảm hơn với tia cực tím, dễ bị bỏng nắng và tổn thương dưới tác động của ánh nắng mặt trời.
Một số bệnh nhân còn có nguy cơ mắc kèm các bệnh tự miễn khác như viêm tuyến giáp Hashimoto, bệnh Graves, đái tháo đường type 1 hoặc suy tuyến thượng thận.
Những bước tiến mới trong điều trị
Trước đây, bạch biến được xem là bệnh khó điều trị và thường để lại những mảng mất sắc tố kéo dài. Tuy nhiên, những tiến bộ của y học trong những năm gần đây đã mang lại nhiều hy vọng mới cho người bệnh.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Thị Thu Hiền cho biết hiện chưa có phương pháp nào có thể khẳng định chữa khỏi hoàn toàn bạch biến do bệnh liên quan đến cơ chế tự miễn và vẫn có nguy cơ tái phát. Tuy vậy, các phác đồ điều trị hiện đại đã giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, ngăn bệnh tiến triển và phục hồi sắc tố từ 70% đến 100% ở nhiều trường hợp.
Tại Bệnh viện Da liễu Trung ương, các phương pháp điều trị đang được áp dụng gồm thuốc bôi điều hòa miễn dịch tại chỗ như corticosteroid hoặc thuốc ức chế calcineurin đối với những tổn thương khu trú; thuốc uống ức chế miễn dịch và thuốc chống oxy hóa dành cho các trường hợp tiến triển nhanh hoặc lan rộng.
Đặc biệt, liệu pháp ánh sáng bằng tia UVB dải hẹp và laser Excimer 308nm hiện được xem là phương pháp điều trị chủ đạo, mang lại hiệu quả tái tạo sắc tố cao và được áp dụng rộng rãi trên thế giới.
Đối với các trường hợp bệnh ổn định từ 6-12 tháng trở lên, nhiều kỹ thuật ngoại khoa tiên tiến như ghép da thượng bì, ghép tế bào hắc tố tự thân hoặc ghép nang tóc tự thân đang mang lại kết quả thẩm mỹ rất khả quan.
Một trong những bước tiến đáng chú ý nhất trong điều trị bạch biến hiện nay là sự xuất hiện của nhóm thuốc ức chế Janus Kinase (JAK inhibitor) – liệu pháp điều trị trúng đích đang được đánh giá cao trên thế giới.
Các thuốc này hoạt động bằng cách ngăn chặn các tín hiệu miễn dịch gây phá hủy tế bào sắc tố, từ đó bảo vệ và tạo điều kiện cho sắc tố da phục hồi.
Nổi bật nhất là thuốc bôi Ruxolitinib, đã được Cơ quan Quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ - FDA phê duyệt từ năm 2022 để điều trị bạch biến cho người từ 12 tuổi trở lên. Ngoài ra, một số thuốc đường uống như Tofacitinib hay Baricitinib cũng đang cho thấy nhiều kết quả tích cực trong các nghiên cứu và được nhiều tổ chức da liễu quốc tế khuyến cáo sử dụng ở những trường hợp bệnh tiến triển nhanh, diện tích tổn thương rộng hoặc kháng trị.
Theo các chuyên gia, xu hướng hiện nay là phối hợp nhiều phương pháp điều trị nhằm tối ưu hiệu quả, rút ngắn thời gian điều trị, hạn chế tác dụng phụ và giảm nguy cơ tái phát.
Chuyên gia chỉ 4 nguyên tắc giúp kiểm soát bệnh bạch biến lâu dài
Theo các chuyên gia, việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm có ý nghĩa rất quan trọng bởi khả năng phục hồi sắc tố thường cao hơn nhiều so với khi bệnh đã tồn tại kéo dài hoặc lan rộng.
Các chuyên gia khuyến cáo người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ, không tự ý sử dụng các loại thuốc bôi không rõ nguồn gốc vì có thể gây teo da, viêm da hoặc nhiều biến chứng khác.
Việc bảo vệ da khỏi ánh nắng mặt trời cũng đặc biệt quan trọng. Người bệnh nên sử dụng kem chống nắng phổ rộng, mặc quần áo che chắn khi ra ngoài, tránh các chấn thương cơ học lên vùng da tổn thương.
Bên cạnh đó, duy trì lối sống lành mạnh, giảm căng thẳng, ngủ đủ giấc, hạn chế tiếp xúc hóa chất độc hại và kiểm soát tốt các bệnh tự miễn đi kèm cũng góp phần giúp bệnh ổn định lâu dài.
Theo bác sĩ Hiền, điều quan trọng nhất là cộng đồng cần hiểu đúng về bệnh bạch biến. Đây không phải bệnh lây nhiễm và người bệnh không nên bị kỳ thị hay xa lánh. Sự cảm thông, chia sẻ từ gia đình và xã hội chính là nguồn động lực lớn giúp người bệnh tự tin hơn trong cuộc sống và kiên trì với quá trình điều trị lâu dài.